Polish (Poland)English (United Kingdom)

Licznik odwiedzin

Dzisiaj286
W tym miesi?cu4976
Wszystkie455128


Pracownicy maj?tku Jab?o?. Rok ok. 1942. Pierwsza z lewej Go?da Szerman.



W czasie okupacji hitlerowskiej w Jab?oniu stacjonowali Niemcy wraz z ukrai?skimi pomocnikami. Maj?tek Jab?o? wraz z pa?acem po wybuchu wojny zosta? przez Niemcw zabrany rodzinie Zamoyskich. Nowym zarz?dc? maj?tku Jab?o? zosta? Niemiec Herman Dunkel, ok. 50 lat. Mieszka?cy Jab?onia wspominaj?: Dunkel nie by? najgorszy dla ludno?ci, ktra pracowa?a u niego w maj?tku rolnym. Niew?tpliwie zale?a?o mu na sile roboczej i dlatego odnosi? si? wzgl?dnie do robotnikw. Zwany by? Ober ( od SS obersturmbannfuhrer). Jednak kilka osb kaza? wywie?? na roboty do Niemiec, a kilku innych mieszka?cw trafi?o do obozu w O?wi?cimiu. Stra? przy Dunklu pe?ni? ok. 26 letni Niemiec, ktry by? okrutny i zn?ca? si? nad ludno?ci? polsk? i ?ydowsk?. Na prze?omie 1942/43 Dunkel podczas polowania zastrzeli? w lesie dwch spotkanych je?cw radzieckich. Ju? latem 1941 r. pod lasem w Jab?oniu Niemcy za?o?yli obz dla je?cw radzieckich. Obz ten zosta? za?o?ony, gdy? brak by?o r?k do pracy w maj?tku Jab?o?. W dwch barakach ogrodzonych drutem kolczastym przebywa?o ok. 200 je?cw przywiezionych z frontu. Stan za?ogi niemieckiej liczy? 10 ?o?nierzy. Okoliczna ludno?? Jab?onia donosi?a je?com jedzenie. W czasie funkcjonowania obozu nie by?o wypadku ?mierci naturalnej ani rozstrzeliwa?. Obz zosta? zlikwidowany w listopadzie 1942 r., je?cw wywieziono do Brze?cia n. Bugiem, ale wg. zezna? ?wiadkw w czasie transportu wszyscy je?cy zbiegli.
W nocy 5/6 wrze?nia 1942 r. samoloty sowieckie zbombardowa?y Jab?o?. Nast?pnego dnia rano so?tys zmobilizowa? mieszka?cw do gaszenia po?aru w magazynie zbo?owym znajduj?cym si? ko?o pa?acu. W tym czasie Niemcy otoczyli Jab?o?. Zacz?li strzela? do gasz?cych po?ar, zabijaj?c 7 osb, w tym 3 ?ydw. Nast?pnie wyci?gali z domw ca?e rodziny i sp?dzili wszystkich na t. zw. plac pocerkiewny z zamiarem rozstrzelania. Nie zd??yli tego zrobi?, gdy? nadjecha? w?a?ciciel maj?tku Dunkel, rozp?dzi? ?andarmw i tak uratowa? mieszka?cw.
W maj?tku Jab?o? zatrudniona by?a rwnie? ludno?? ?ydowska, pracowali tam ca?ymi rodzinami. Jak wspominaj? mieszka?cy Jab?onia - byli to nasi s?siedzi, ludzie na og? biedni. W?rd pracownikw by?a te? rodzina Towiego Fiszmana, ktry by? przed wojn? w?a?cicielem restauracji w Jab?oniu. Przed wojn? ?y?y w Jab?oniu nast?puj?ce rodziny narodowo?ci ?ydowskiej: Bok, D?b, Fiszman, Jurberg, Len, Pertman, Pietruszka, Rozen, Rubinstein, Szerman, Walner, Walny. ?ydzi pracowali w maj?tku do jesieni 1943 r. Pewnego dnia od strony Parczewa przyjecha?y ci??arwki z ?o?nierzami niemieckimi. Wjechali oni na teren maj?tku Jab?o?, zapakowali na auta wszystkich ?ydw i pojechali z nimi do pobliskiego lasu Smuga. Po wojnie w Hamburgu w czasie procesu ?o?nierzy niemieckich ze 101 Batalionu Policji, jeden z oskar?onych zezna?: w czasie likwidacji ?ydw z gospodarstw rolnych b?d?cych pod zarz?dem niemieckim, w maj?tku Jab?o? jednostka naszego batalionu za?adowa?a na ci??arwki 30 ?ydowskich robotnikw, wywioz?a ich do lasu i zamordowa?a strzelaj?c, jak zwykle, w szyj?. Niemiecki administrator maj?tku , ktrego nie poinformowano o likwidacji jego si?y roboczej, na pr?no skar?y? si? na tak? decyzj?
Po egzekucji ?ydw Niemcy nakazali kilkunastu okolicznym mieszka?com zakopa? ofiary. ?wiadkowie wspominaj?, ?e Niemcom w lesie towarzyszyli Ukrai?cy, ktrzy s?u?yli u Dunkla. Podczas tej egzekucji do ucieczki rzuci? si? Bracher Fiszman, ktry zdo?a? zbiec mimo odniesionych ran. Na drugi dzie? zacz?? pyta? napotkanych ludzi o miejsce pobytu jego dziewczyny Go?dy Szerman, gdy? nie widzia? jej, gdy Niemcy wie?li ?ydw do lasu. Niestety Go?da wraz ze sw? siostr? Ruchl? w tym czasie ju? nie ?y?y. Wcze?niej zdo?a?y ukry? si? przed wywzk? do lasu. Wieczorem wrci?y do swego mieszkania po rzeczy. Gdy przechodzi?y ko?o wartowni pa?acu, wartownik Ukrainiec strzeli? i zabi? Ruchl?. Go?da zosta?a zamkni?ta w piwnicy na terenie wartowni. Nast?pnego dnia zosta?a rozstrzelana w ogrodzie. Go?da i Ruchla Szerman zosta?y zakopane w nieoznaczonym dole w parku maj?tku Jab?o?. Bracher Fiszman rwnie? nie dotrwa? do ko?ca wojny, zgin?? p?niej.
W dniu 20 listopada 2013 r. Fundacja Pami??, Ktra Trwa upami?tni?a w lesie Smuga zamordowanych jab?o?skich ?ydw kamieniem Pami?ci, na ktrym wypisano 21 imion i nazwisk ofiar. W czasie uroczysto?ci ods?oni?cia kamienia Pami?ci, ho?d pomordowanym oddali mieszka?cy Jab?onia i okolic z wjtem Gminy, przedstawiciel Prezydenta Polski, Naczelny Rabin Polski, proboszcz Parafii Jab?o?, pastor Ko?cio?a Zielono?wi?tkowego, nauczyciele i uczniowie ze szk? z Jab?onia oraz przedstawiciele Nadle?nictwa i organizacji spo?ecznych.

 
Prawa autorskie do zamieszczonych na tej witrynie internetowej tekstw i zdj?? s? zastrze?one,
ich wykorzystanie jest mo?liwe jedynie za pisemn? zgod? Zarz?du Fundacji.

 


© 2009 Fundacja Pamięć, Która Trwa